Giỏ hàng

Làm thế nào để con hứng thú với nghệ thuật?

Thoắt cái đã vài chục năm trôi qua và giờ bạn đã có con. Một vài thế hệ đã lớn lên và quan niệm về việc học hành cũng đã thay đổi rất nhiều. “Học cho thật giỏi” hay “phải nhớ kiến thức được dạy không lệch tí nào” không còn là mục tiêu duy nhất của giáo dục nữa mà thay vào đó là việc để trẻ em được phát triển tư duy độc lập và khả năng sáng tạo. Và nghệ thuật là một lĩnh vực giúp trẻ hình thành được những điều đó.

Làm thế nào để khơi gợi sự hứng thú của con với nghệ thuật? Dưới đây là phần lược dịch từ bài viết của tác giả Casey Lesser, chuyên trang về nghệ thuật Artsy.net, mời phụ huynh cùng tham khảo.

Khi tham dự một triển lãm ở New York vào tháng 5, tôi tình cờ gặp một người đồng nghiệp và hai đứa con của anh ấy. Lúc chúng tôi đi qua một chiếc lều đỏ nhộn nhịp, lũ trẻ đã rất háo hức, ngồi thụp xuống và bắt đầu thảo luận: “Chiếc lều kia được làm từ gì vậy?”, “Tại sao nó lại có màu đỏ nhỉ?”... và vô số câu hỏi khác nữa. Vài tháng sau, tôi lại gặp lại các bé ở một triển lãm khác và hai bạn ấy cũng đang rất sung sướng khi được tận mắt nhìn thấy những con rối.

Điều gì ở nghệ thuật thu hút sự chú ý của trẻ em nhỉ? Nghệ thuật có vai trò như thế nào trong sự phát triển của trẻ em? Và quan trọng hơn nữa là làm thế nào để trẻ em biết trân trọng và thích thú tìm hiểu nghệ thuật như vậy?

Để tìm ra lời giải, tôi đã tìm gặp nhiều chuyên gia làm việc trong lĩnh vực giáo dục nghệ thuật cũng như các nghệ sỹ chuyên nghiệp để vẽ ra được một bức tranh tổng thể những yếu tố tạo nên sự yêu thích đối với nghệ thuật và tác động của nó đối với sự phát triển não bộ.

Vai trò của nghệ thuật với trẻ em trong những bước phát triển đầu đời

Trong thập kỷ qua, tổ chức National Endowment for the Arts (NEA) đã tìm được những bằng chứng thuyết phục chứng minh những tác động tích cực của nghệ thuật đối với trẻ em. Nghiên cứu tháng 12/2015 của NEA đã chỉ ra mối quan hệ giữa hội họa, âm nhạc, kịch nghệ, văn chương và các lĩnh vực khác của nghệ thuật với kỹ năng giao tiếp và phát triển cảm xúc như “sự đồng cảm, biết sẻ chia, sự quan tâm”

Không chỉ vậy, nghệ thuật còn giúp trẻ hình thành kỹ năng vận động khi đòi hỏi rất nhiều các thao tác như cầm, giữ chiếc bút lông hay tô màu; làm giàu khả năng ngôn ngữ khi học các từ vựng về màu sắc, hình khối…; nâng cao khả năng đưa ra quyết định; kỹ năng học trực quan, tư duy sáng tạo, nhận thức về văn hóa và thậm chí còn cải thiện thành tích học tập trên lớp.

Theo báo cáo của tổ chức Americans for the Arts, những người trẻ thường xuyên tham gia các hoạt động sáng tạo nghệ thuật (khoảng 3 giờ/ngày trong 3 ngày/tuần và kéo dài liên tục suốt một năm) sẽ có khả năng có kết quả học tập và thành tích trong các cuộc thi cao hơn gấp 4 lần so với những em không được thực hành nghệ thuật.

Thu hút trẻ đến với nghệ thuật như thế nào?

Phối hợp việc nhìn và việc làm

Nền tảng của các chương trình giáo dục nghệ thuật là xây dựng được mối quan hệ cộng sinh giữa việc thưởng lãm với việc sáng tạo một tác phẩm của riêng mình.

Ở các bảo tàng nước ngoài, ví dụ như bảo tàng Whitney ở New York, điều này đã trở thành một tiêu chuẩn đối với những người làm giáo dục trong việc xây dựng chương trình học trong đó học sinh được tham gia vào quá trình sáng tạo khi đi xem triển lãm.

Cách thức này cũng được Viện nghệ thuật Chicago sử dụng. “Việc thực hành ngay khi nhìn ngắm có ý nghĩa rất lớn bởi nó tạo cơ hội cho trẻ em liên kết trí tưởng tượng của mình với những gì có sẵn mà các bé đang được thấy bằng đôi mắt”, Jacqueline Terrassa, giám đốc của viện chia sẻ.

Trong các chương trình bán trú hè ở Tí Toáy cũng vậy, khi đi tham quan bảo tàng, các bạn nhỏ sẽ không chỉ đơn thuần là đến xem, lướt qua các hiện vật theo một hình thức “cưỡi ngựa xem hoa” mà chương trình luôn lồng ghép trong đó những hoạt động kích thích trí tò mò và khả năng sáng tạo như truy tìm kho báu, giải mật mã…

Bố mẹ cũng có thể áp dụng phương pháp này khi dẫn các bé đi tham quan, đi xem triển lãm, xem múa rối hay bất cứ hoạt động nghệ thuật nào khác để bảo tàng hay kịch nghệ không còn là thứ nhàm chán và khô khan đối với trẻ em.

Tạo nên những không gian sáng tạo chung

Có một khu vực dành riêng để khám phá nghệ thuật là một ý tưởng đã rất phổ biến ở nhiều nước trên thế giới. Ví dụ như bảo tàng nghệ thuật cho trẻ em Sugar Hill, nơi có một căn phòng lớn rộng rãi và rực rỡ sắc màu để cả gia đình có thể đến cùng nhau và tham gia vào các hoạt động về âm nhạc hoặc nghệ thuật.

Những không gian như thế này chưa thực sự phổ biến ở Việt Nam, nhưng không có nghĩa là chúng ta không thể tự tạo nên nó.

“Nghệ thuật đến từ những thứ gần gũi nhất, quen thuộc nhất, những thứ vẫn xuất hiện hàng ngày trong cuộc sống chứ không phải là điều gì quá trừu tượng, xa xôi. Nghệ thuật không chỉ nằm trong bảo tàng, triển lãm mà nó ở tất cả mọi nơi xung quanh bạn”, bà Jessica Hamlin, giáo sư khoa Giáo dục Nghệ thuật ở Đại học New York Steinhardt nhận định.

Do đó, bố mẹ có thể đưa bé đến các phòng đọc chung của thư viện như thư viện Hà Nội, các câu lạc bộ thiếu nhi hay dành một diện tích nho nhỏ trong nhà với những dụng cụ để sáng tạo như giấy, bút, đất nặn, màu vẽ, chai lọ, lá cây… để khơi gợi sự tò mò ở trẻ.

“Việc liên tục nhìn thấy các hoạt động nghệ thuật hoặc những nguyên liệu để tạo nên tác phẩm nghệ thuật sẽ giúp trẻ em hình thành sự hiếu kỳ về hứng thú với việc tìm hiểu và thực hành nghệ thuật”, bà Jessica Hamlin chia sẻ.

Các lớp học của Tí Toáy cũng được xây dựng theo mô hình như vậy, bài học cá nhân hóa cho từng học sinh nhưng vẫn đặt trong môi trường tương tác. Có nghĩa là các phòng học sẽ được thiết kế để các bạn nhỏ vẫn có thể cùng nhau trao đổi và nảy sinh cảm hứng sáng tạo chứ không theo cách truyền thống: các dãy bàn học kê ở dưới, học sinh nhìn lưng nhau, cô giáo đứng giảng ở trên. Với những lớp học chủ động như thế này, các bé sẽ có cơ hội được thoải mái khám phá và lựa chọn các học liệu mình muốn ở các kệ được bài trí xung quanh lớp.

Củng cố sự tự tin cho trẻ em

Bà Barbara Hunt McLanahan - giám đốc CMA - tin rằng điều khiến trẻ em thích thú với nghệ thuật là trí tò mò. Và sự tò mò thì đã ở sẵn trong mỗi đứa trẻ, điều quan trọng là chúng ta sẽ khơi gợi nó như thế nào.

Với những gì đã từng chứng kiến, bà cho biết: “Trẻ em cực kỳ hứng khởi khi chúng được người khác tin tưởng. Tôi nghĩ trẻ em sẽ rất thích nếu bạn tôn trọng và cho các bé sự tự do, tự do về không gian và ý tưởng. Chúng tôi không đưa ra yêu cầu mà chỉ quan sát và nói với trẻ: “Con muốn làm gì với những chiếc sticker này? Những chiếc băng dính này? Những chiếc bút màu này? Con hãy lựa chọn điều con thích.”

Người lớn thường rất “tự tin” khẳng định luôn là mình không có năng khiếu nghệ thuật, mình không biết vẽ. Nhưng tôi sẽ nói với họ rằng: “Biết đâu bạn có đấy, chỉ là có thể bạn đã từng nghe người khác nói rằng bạn vẽ xấu, hoặc bạn đã từng được dạy phải vẽ theo một khuôn mẫu rập khuôn mà bạn không thích thôi””

Hamlin - giáo viên ở CMA cũng đánh giá việc các trường tiểu học chú ý quá nhiều vào việc hướng dẫn các kỹ thuật vẽ sao cho tác phẩm trông phải thật đẹp là một điều có hại đối với việc học.

Để khơi gợi được sự tò mò và tính sáng tạo, bố mẹ và người hướng dẫn trẻ nên đưa ra các câu hỏi mở, nhấn mạnh vào việc không có đúng - sai, xấu - đẹp, từ đó những ý tưởng độc la hay sự hiếu kỳ mới có thể nảy sinh.

Có thể thấy, cách chúng ta nói là điều mấu chốt trong việc khiến trẻ thích thú học hay không. Những câu hỏi nên đặt có thể là:

  • Con nhìn thấy điều gì ở tác phẩm này?
  • Con cảm thấy như thế nào khi nhìn nó?
  • Con nghĩ tại sao họa sỹ này lại vẽ như vậy?
  • Con muốn sử dụng những chất liệu gì?

Bà McLanahan nói thêm: “Chúng ta cần khích lệ để trẻ tin tưởng vào khả năng quan sát hay nhìn nhận nghệ thuật của mình, đồng thời cũng cần dẫn dắt để trẻ cũng tôn trọng sự sáng tạo và ý tưởng của người khác”.

Đây cũng chính là triết lý giáo dục mà Tí Toáy vẫn luôn theo đuổi để trẻ em không bị bó buộc trong một cái khuôn và biết tôn trọng bạn bè của mình. Nếu nghệ thuật chỉ có một đáp án duy nhất thì không thể nào khiến trẻ tò mò.

Để trẻ tiếp xúc với nghệ thuật đương đại thế giới

Nghệ thuật đương đại cung cấp cho trẻ một góc nhìn rộng lớn và đa dạng hơn về nghệ thuật.

“Sự ảnh hưởng từ những ý tưởng hậu hiện đại, tất cả mọi điều đều bị tách rời nhưng đồng thời chúng có ý nghĩa phù hợp theo cách riêng của mình, hoài nghi về mọi định nghĩa, tạo nên tinh thần chi phối từ bên trong của Nghệ thuật đương đại. Cùng sự đa dạng và thách thức, Nghệ thuật đương đại tạo nên tác phẩm với sự kết hợp đa dạng của vật liệu, phương pháp, khái niệm với những tư tưởng chống lại truyền thống và thách thức những định nghĩa dễ dãi.” - Tạp chí Mỹ thuật Nhiếp ảnh số tháng 5/2016.

Chính sự đa dạng này sẽ giúp trẻ em được tiếp cận với nhiều hình thức nghệ thuật khác nhau, từ đó làm phong phú hơn những ý tưởng của mình. Một số trung tâm nghệ thuật đương đại ở Việt Nam có thể kể đến là Heritage Space, Vincom Center for Contemporary Art, bảo tàng Hà Nội …

Tác phẩm trong buổi học về Kinetic Art - nghệ thuật động học - một hình thức sáng tạo trong học phần về nghệ thuật đương đại

Tí Toáy cũng đã đưa nghệ thuật đương đại vào học phần dành cho các bạn từ 7 - 15 tuổi. Bên cạnh việc học về các trường phái, danh họa, việc được thực hành đa chất liệu và tiếp xúc với nhiều kỹ thuật độc đáo khác nhau như điêu khắc, in ấn, cut out, 3D… sẽ tạo môi trường để trẻ liên tục được thực hành và khám phá.

Hi vọng qua bài viết này, bố mẹ đã tìm được câu trả lời cho riêng mình để việc học nghệ thuật đối với trẻ em không phải là kết quả với một bức tranh đẹp mà là một hành trình để trẻ được tìm hiểu những điều mới lạ và thể hiện cảm xúc của bản thân thông qua nghệ thuật.

Lược dịch từ bài viết của tác giả Casey Lesser - www.artsy.net