Giỏ hàng

Tại sao tôi luôn cảm thấy bất an về bản thân mình? (Insecurity) Và làm thế nào để vượt qua điều đó

Bạn có thường xuyên cảm thấy nghi hoặc về những giá trị của bản thân hay cảm thấy mất tự tin? Mặc dù có thể bạn đã đạt được những thành tựu không tệ nhưng bạn vẫn luôn cảm thấy như tất cả những khuyết điểm của mình chỉ đang chờ đợi được phơi bày ra trước bàn dân thiên hạ? Bạn có cảm thấy mình không xứng đáng có được tình yêu thương và rồi sớm muộn gì thì người yêu cũng sẽ rời bỏ bạn? Bạn có thường xuyên ở nhà và ngại ngùng việc đi gặp gỡ những người mới vì bạn cảm thấy mình chẳng có đủ sự thú vị? Bạn có đang cảm thấy mình quá béo hoặc quá gầy, tự hỏi sao mình lại tẻ nhạt, ngu ngốc, xấu xí và kém cỏi đến như thế không?

Những suy nghĩ như thế này sẽ thỉnh thoảng xuất hiện trong đầu của hầu hết chúng ta, nhưng đối với một số người, sự bất an này xâm chiếm họ hàng ngày, hàng giờ trong cuộc sống và không sao gạt bỏ được. Tuổi thơ mà bạn đã trải qua, những chấn thương tâm lý trong quá khứ, những thất bại tồi tệ bạn đã gặp, sự cô đơn, ám ảnh xã hội, những suy nghĩ tiêu cực về bản thân, chủ nghĩa cầu toàn hay có cha mẹ hoặc người yêu thường xuyên phán xét có thể dẫn đến cảm giác bất an về bản thân này. Dưới đây là 3 dạng bất an phổ biến thường gặp và cách mà bạn có thể “đánh bại” được chúng.

Dạng 1: Sự bất an dựa trên việc từng bị từ chối hoặc gặp thất bại

Ảnh: Liana Finck

Những biến cố trong cuộc sống mà chúng ta từng trải qua có thể tác động rất lớn lên cảm xúc và cách mỗi người tự nhìn nhận về bản thân mình. Những nghiên cứu về sự hạnh phúc đã chỉ ra rằng gần 40% “thương số hạnh phúc” của con người được tạo nên từ những sự kiện xảy ra gần đây trong cuộc sống của họ. Nhân tố tiêu cực lớn nhất làm suy giảm đi sự hạnh phúc có thể là việc kết thúc một mối quan hệ, sự qua đời của vợ hoặc chồng, mất đi công việc đang làm hoặc có vấn đề về sức khỏe.

Sự không hạnh phúc cũng có tác động rất lớn đến lòng tự trọng của mỗi người bởi vậy những thất bại (tạo nên sự không hạnh phúc) có thể trở thành một cái giáng mạnh hơn nữa vào sự tự tin của bạn. Trong cuốn sách “Emotional First Aid: Healing Rejection, Guilt, Failure and Other Everyday Hurts, Psychology Today” (Cứu trợ cảm xúc: Chữa lành những tội lỗi, tổn thương, thất bại), blogger Guy Winch đã chỉ ra rằng việc bị từ chối (rejection) chắc chắn sẽ đưa chúng ta đến cách nhìn tiêu cực về chính bản thân mình và về người khác, ít nhất là trong một thời gian nhất định.

Và đối với những ai đã luôn tự đánh giá thấp về bản thân mình (self-esteem) thì họ sẽ càng nhạy cảm hơn với những thất bại trong cuộc sống. Ví dụ như nếu bị sa thải khỏi công việc đang làm, sự kiện này sẽ trở thành một cơn chấn động lớn đối với họ và làm bùng lên những suy nghĩ tiêu cực về giá trị của bản thân vốn đã thường trực trong họ.

Việc hiểu được rằng sự thất bại là một trải nghiệm sẽ xảy ra đối với hầu hết tất cả chúng ta dù ở bất cứ đâu có thể sẽ khiến bạn cảm thấy tốt hơn một chút đó. Và việc giữ vững sự kiên trì bất kể thất bại có thể sẽ giúp bạn đạt được thành công mà bạn không ngờ đến, nhờ đó cũng đồng thời giúp bạn cải thiện được những cảm giác tồi tệ về bản thân.

Dưới đây là một số cách bạn có thể sử dụng để vượt qua những thăng trầm hoặc cảm giác bất an dựa trên thất bại đã gặp:

  1. Cho bản thân thời gian để phục hồi và thích ứng với hiện thực này
  2. Thực hiện những sở thích của bản thân
  3. Gặp gia đình và bạn bè để làm mình phân tâm khỏi sự thất bại
  4. Xin lời khuyên từ những người bạn tin tưởng
  5. Kiên trì và nỗ lực với mục tiêu của mình
  6. Sẵn sàng thử những kế hoạch, phương thức làm việc khác nếu cần thiết

Dạng 2: Thiếu tự tin vì chứng sợ xã hội (Social Anxiety)

Ảnh: Liana Finck

Rất nhiều người trong chúng ta trải qua cảm giác mất hết sự tự tin trong những tình huống phải tương tác với nhiều người như tham gia các bữa tiệc, tụ họp họ hàng, tham gia phỏng vấn hay đi hẹn hò. Cảm giác mình đang bị người khác đánh giá - và những thiếu sót của mình rồi sẽ bị họ nhận ra thôi - khiến bạn cảm thấy vô cùng lo lắng và sợ hãi.

Hiển nhiên điều này sẽ dẫn đến kết quả là bạn lảng tránh khỏi những nơi đông người hoặc luôn cảm thấy hoang mang và bất an mỗi khi gặp phải tình huống cần nhiều đến sự tương tác, Những trải nghiệm tệ trong quá khứ có thể khiến bạn cảm thấy mình không thuộc về nơi nào cả, mình không quan trọng, không thú vị hay không đủ tốt. Rất nhiều người đã cho biết việc từng bị bắt nạt hoặc gạt ra bên lề trong một nhóm bạn thời đi học khiến họ cảm thấy mất đi sự tự tin ở tuổi trưởng thành.

Nếu bạn lớn lên trong một gia đình có bố mẹ thường xuyên mắng mỏ, phê bình hoặc luôn gây áp lực phải thành công thì cũng là một nguyên nhân khiến bạn trở nên nhạy cảm hơn với những suy nghĩ của người khác về mình. Và dạng bất an này được tạo nên bởi việc không còn tin vào giá trị của bản thân. Nhưng hầu hết thời gian, mọi người thường để ý đến chính mình hơn là việc đánh giá những người xung quanh đó, nên có thể người ta cũng đang không chú ý hay phán xét bạn đâu.

Do đó, dưới đây là một số cách để bạn có thể đánh bại cảm giác bất an trong những tình huống xã hội mà bạn phải đối diện

  1. Đáp trả lại giọng nói tự chỉ trích bên trong bạn: Nhắc nhở bản thân nhớ về những điểm tốt của mình, những điều khiến bạn có thể trở thành một người bạn tốt, một người yêu tốt.
  2. Chuẩn bị trước: Nghĩ về những điều bạn có thể nói: những sự kiện đang diễn ra, những bộ phim bạn đã xem, những sở thích, công việc hay gia đình của bạn.
  3. Đặt cho bản thân những mục tiêu nhỏ và thực tế: Mục tiêu này có thể là bất cứ điều gì như: nói chuyện với hai người bạn mới, tìm hiểu về công việc và thói quen của một người đồng nghiệp bạn ít nói chuyện cùng.
  4. Đặt sự chú ý vào người khác để giảm sự căng thẳng đối vời mình: Quan sát những người khác xem họ đang làm gì, đang cảm thấy gì. Bạn có nhận thấy điểm gì tương đồng mình có thể học hỏi được từ họ không?

Dạng 3: Sự bất an dựa trên chủ nghĩa cầu toàn

Một số người trong chúng ta đặt tiêu chuẩn rất cao cho tất cả mọi việc mình làm. Dù là việc gì, bạn cũng luôn muốn mình hoàn thành một cách hoàn hảo nhất như đạt điểm cao nhất, có công việc tốt nhất, có thân hình hoàn hảo nhất, có những đứa con ngoan ngoãn và thông minh nhất, có người bạn đời lý tưởng nhất…

Tuy nhiên đáng tiếc là cuộc sống thì không bao giờ luôn luôn đáp ứng được mọi việc mà ta mong muốn, kể cả khi ta đã cố gắng hết sức rồi. Sẽ luôn có một điều gì đó xảy ra nằm ngoài sự kiểm soát của bản thân như sếp quá khó tính, thị trường công việc khan hiếm hay là việc bạn sở hữu một bộ gen di truyền khiến cho dù tập thể dục nhiều như thế nào cũng không thể sở hữu một cơ thể hoàn hảo được. Và nếu bạn liên tục thất vọng và đổ lỗi cho bản thân mình vì những điều đó, bạn sẽ cảm thấy bất an, thấy sao mình vô dụng và kém cỏi đến thế.

Việc luôn luôn nỗ lực và làm việc chăm chỉ chắc chắn sẽ là một điểm cộng trong cuộc sống của bạn rồi, nhưng nếu muốn mọi thứ phải hoàn hảo thì điều này lại trở nên có hại cho cả sức khỏe tinh thần và thể chất của bạn đó. Tự chỉ trích bản thân và luôn lo lắng rằng mình không đủ tốt sẽ có thể dẫn đến nhiều chứng bệnh như trầm cảm, cảm giác bất an, chứng biếng ăn và nhiều loại bệnh khác.

Vậy chúng ta có thể làm gì:

  1. Thử đánh giá bản thân mình dựa trên sự nỗ lực và công sức mà bạn đã bỏ ra, điều mà bạn có thể kiểm soát được, thay vì chỉ nhìn vào kết quả, thứ mà còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nữa.
  2. Suy nghĩ về sự khác biệt sẽ xảy ra nếu những việc bạn làm có thể tốt hơn hiện tại 10%. Thời gian và năng lượng bạn bỏ ra để làm cho nó thật hoàn hảo có thật sự đáng không?
  3. Có cách nào khác để nhìn nhận về tình huống này không? Bạn đã chú ý đến mọi khía cạnh khác khi đánh giá về bản thân mình chưa? Bạn có học hay đạt được thêm điều gì mới trong việc này dù kết quả của nó có không được tốt cho lắm hay không?
  4. Chủ nghĩa hoàn hảo thường dựa trên “lòng tự tôn có điều kiện” (conditional self-esteem): Chúng ta thường tự cảm thấy thích bản thân mỗi khi đạt được thành tựu gì đó và chán ghét chính mình khi gặp phải sự thất bại. Nhưng bạn có thể học được điều gì hữu ích ngay cả khi bạn đang không làm tốt hay không? Hãy tập trung vào những phẩm chất tốt của mình như tính cách, sự chân thành, hoặc bất kỳ một điều gì dù nhỏ nhất thay vì chỉ để ý đến số điểm bạn đạt được hay có bao nhiều người thích bạn,...

Lược dịch từ bài viết “The 3 Most Common Causes of Insecurity and How to Beat Them” của tác giả Melanie Greenberg, www.psychologytoday.com